Pikialasorsuup pingaaruteqassusaa pillugu nangeqattaartuliaq, Sikukkut Ikaartarfik pillugu atuarluarna. Issittumi pinngortitap ataqatigiiffiini alutornarnerpaat ilaat pillugu ilisimasaqarnerulissaagut Kalaallit Nunaanni Canadamilu ilisimatuunik apersuinerit aqqutigalugit.

Upernassakkut Baffinip Ikerata annersaa suli sikuusoq timmissat imarmiut millionilikkaat Pikialasorsuarmi aakkarneqarfiliaalersarput, taanna Kalaallit Nunaata kimmut sineriaata Canadamilu Ellesmere Islandip akornanni ammalataq timmissat neriniarfigalugulu piaqqiorfigisartagarisaat.

“Pikialasorsuaq immikkut illuinnartuuvoq. Issittumi ammalatat uumassusilinnit pinngorarfigineqarnerpaat ilagaat,” Aarhus Universititimi uumasorsiooq Anders Mosbech Kalaallit Nunaanni timmissanik imarmiunik misissuisuusoq oqarpoq.

Appaliarsuit 30 millioninut missingerneqartut – tassa nunarsuatsinni appaliarsuit 75 procentiisa missigisaat – Pikialasorsuup sineriaani qerrunut katersuuttarput, ujaqqat akornini ulluliortarlutik kiisalu tamatuma qanittuani immami neriniartarlutik.

“Upernaakkut qaqqap sinaa niviorlutik qarlorlutillu tamakkerluinnarsimagaat takussaasarput,” Mosbech oqarpoq.

Appaliarsuit, timmissallu imarmiut allat soorlu appat qilanngaallu, kajungerisaat tassaavoq Pikialasorsuup, aamma Nunavumiunit Sarvarjuarmik ilisimaneqartup, inuussutissaqarluinnassusia. Ammalatap avannaata tungaani Naresip Ikerasaani ukiut tamaasa siku ikaarutsiussimaleraangat anorrup sarfallu sakkortuut siku ajasimalersarpaat seqerngup qinngornera immamut qinngorsinnaanngortillugu. Taamaalilluni planktonit naasungasut pinngoralersarput, tassa immami nerisareqatigiinni inuussutissat pingaarnersaasut, taavalu immap nillikaaneratigut illeqqat qalerualeeqqallu allat qaffakaasarput eqalukkat, timmissat imarmiut uumasullu allat nerisassaqalersittarlugit.

Piaqqatik nerisikkumallugit, appaliarsuit angutivissat arnavissallu immami 40-50 meterinik itissusilik tikillugu allortarput illeqqallu millorartarlugit, akunnerpassuarnilu taamaaliortarput pinermi ataatsimi puiaminnut 500 tikillugit katersortarlugit. Nunamut uteraangamik piaqqatik kaattut illeqqanik oriartuiffigalugit nerisittarpaat.

“Illeqqat ataasiakkaarlugit katersortaramikkit tupinnaannartumik sulisariaqartarput,” Mosbeh oqarpoq.

Ilisimatuut suleqatini peqatigalugit appaliarsuit nerisaannik misissuipput silap allanngoriartornerata uumasunut taakkununnga sunniutai malinnaavigiumallugit. Misissuijumallutik appaliarsuit neriniareerlutik utertut napittarpaat taavalu illeqqat puiarmiui tigusarpaat nalunaarsorlugillu. Assersuutigalugu, uuttortaanerit pingaarutillit ilaat tassaavoq illeqqat angissusiinik uuttuisarneq, tassami appaliarsuit qalerualinnik mikisuinnarnik siumuisarunik pinermi ataatsimi amerlanerusunik katersisariaqartassapput, taamalu nukik annerusoq atortariaqartassavaat, taamalu aamma piarai inuussutissamik annikinnerusumik pisassallutik.

Aamma Kalaallit Nunaata appaasa affaat sinneqartut Pikialasorsuarmut upernaakkut ingerlasarput, innat salliarnartaanni malinniliortarlutik, taavalu 200 meterit tikillugit allortarlutik eqalukkanik qalerualinnillu angisuunik ullormut nerisassarsiortarlutik.

“Alluumallaqqissorujussuupput sulutik mikisuinnaammata itisuuliarsinnaasaramik. Tamannali pissutigalugu timmillaqqissuunngillat,” oqarpoq, quiasaarlunilu oqarluni timmissat taakku “affarmik isarukitsuusut.”

Aggustimi appat Newfoundlandip kangiani ukiivigisartakkaminnut 2.000 kilometerit sinnerlugit ungasissusilimmut aallakaalersarput. Piaqqalli suli timmisinnaalersimaneq ajormata angutiviartaasa piaqqat katersortarpaat sapaatillu akunnerini arfinilinni Qeqertaaluup kangiata imartaata tungaanut naloqatigisarlugit. Piffissami tassani piaraat sulumikkut meqqunittarput, taavalu inersimasut isanertik naammatsittarpaat taavalu ataatsikkoorlutik ornigassaminnut timmillutik aallartarlutik. Tamatumalu nalaani oktobarip naajartornerani novembarilluunniit aallartisimalernerani ukiivissaminnut pitinnatik “arnavissat ammalatami uninngaartarput”. Qaammanermut uuttuutinnguit atorlugit timmissat imarmiut ingerlaarfii ilisimatuut nalunaarsortarpaat, paasissutissallu atorlugit sumiissimaffii paasisarlugit.

Mosbechip suleqataasalu appattaaq nerisaat misissorpaat ukiut kingulliit 30-it allannguuteqarsimanersut paasiniarlugu. Ukiut pingasut matuma siorna ilisimatuut piniartunik Siorapalummiunik suleqateqalerput. Tamaanimiut sikukkut allanngorartukkut isumannaatsumik ingerlaarneq ilisimavaat taavalu sineriammi timmissat ineqarfiinut ilisimatuut umiatsianik ingerlattarlugit. Aammattaaq timmissanik tigooqqaanermi, misissugassanik tigooqqaanermi taavalu paasissutissanik nalunaarsuinermi ikiuuttarput, Mosbech oqaluttuarpoq.

“Siorna silamik sapaatit akunnerannik kingusinaarpugut, taavalu piniartut sinnerluta timmissanik tigusisarput, misissugassanik tigooraallutik uuttortaallutillu, taavalu paasissutissanik nalunaarsuillutik. Ajunngivissumik ingerlavoq,” Mosbech oqarpoq.

Ilisimatuut piniartullu ilisimasaminnik paarlaasseqatigiittarnerat suleqatigiinnermi tassani pingaaruteqarpoq. Silap pissusiata allanngornerata nunamut tamaanga qanoq sunniuteqarneranik takusaminnik piniartut tusarliisarput, allanngorneratalu malitsigisaanik qamutinut taarsiullugit umiatsiat annermik piniutigineqalersimapput taavalu aattornerata sikuniarneratalu nalaani “sikupalaaq” sumilluunniit angallavissaasarsimanani. Ilisimatuut periaatsiminnik piniartunut takutitsisarput nassuiaasarlutillu piniarnerup piujuaannartitsiviunissaa anguniarlugu malittarisassiornermut misissuinermit paasisat qanoq atorneqartartut. Appat qilanngallu piniagaanerat killilersugaavoq, appaliarsuilli killilersugaanatik.

Ammalatami timmissanut imarmiunut navianartorsiortitsinerpaaq silap allanngoriartorneranut attuumassuteqarpoq, Mosbech unnerpoq. Kissakkiartortillugu siku aserortikulanerulerpoq, puttaallu Pikialasorsuarmut imaasaraluartumut saatsersalersarlutik, seqerngup qinnguai asserlugit uumassusillit pinngorarnerat annikinnerulersittarlugu. Taamaalilluni timmissat imarmiut massakkut ajunngitsumik amerlassuseqartut nerisassakinnerulissapput ikinnerulerlutillu.

Tamatumalu peqatigisaanik uumasut allat avannamut illuariartorput, soorlu illeqqat mikinerusut ammassaallu, taakkulu nerisareqatigiinnik allannguisinnaapput eqalukkallu ikinnerulersissinnaallugit, oqarpoq.

“Tamanna Pikialasorsuarmi inuuniarnikkut uumassuseqassutsikkullu ilungersunartorsiutaanngitsoornavianngilaq,” oqarpoq.

Timmissat imarmiut nunat assigiinngitsut akornanni ingerlaarfeqartarmata Pikialasorsuarmi najugannaavinik Atlantikullu avannaani ukiisarfiinik nunat tamalaat suleqatigiillutik illersuinissaat aatsaat taama pingaaruteqartigilerpoq, Mosbech unnerpoq.

Annerusumik paasisaqarusuppit? Tulleriiaani saqqummiussaq siulleq uani atuaruk, imaluunniit ammalataq paasisaqarfigiumallugit titartakkamik aalasuliaq una isiginnaaruk.

Oceans Northimi suleqaterput Ruth Teichroeb imarisatigut pilersitsisuuvoq siusinnerusukkullu attaveqaqatigiinnermut pisortaasimalluni. Sidney, British Columbiami, Canadami najugaqarpoq.