Kalaallit Nunaata kujataanut piujuartitsineq qanoq isumaqarpa?
Septemberimi Kalaallit Nunaata kujataanut iluatsilluartumik imaani avatangiisit, piujuartitsinerlu tunngavigalugu aalisarneq piniarnerlu pillugit innuttaasut ilisimasaannik, isumaannik, ernummatigisaannik tulleriiaarinissamullu isumaannik paasiniaalluni Oceans North Kalaallit Nunaat angalaarpoq.
Piujuartitsinerup isumaa Kalaallit Nunaata kujataani innuttaasut qanoq paasivaat? Inuussutissarsiornerminni suut atugarivaat aamma imartat peqqissut piujuartitsinerlu tunngavigalugu aalisarneq piniarnerlu qanoq isumaqarfigaat. Sumiifffinni innuttaasunut, kattuffinnut suleqatigiiffinnullu nalinginnaasumik attuumassuteqarnerminut atatillugu Oceans North Kalaallit Nunaat (ONKN) paasiniaavoq. Angallammik “Tulu”mut ilaallutik ONKN septemberip aappaaniit 13-ianut 2023, inoqarfinnut pilersaarutaasut naapertorlugit 17-iusunit tikitassanit 15-it tikinneqarput. Silap pissusaa pissutigalugu Aappilattumut Narsarmijinullu angalanissaagaluit ajuusaarnaraluartumik tulliani angalanissamut kinguartinneqarput. Inoqarfiilli makku ONKN-imit tikinneqarput. Paamiut, Qassimiut, Igaliku, Narsarsuaq, Qassiarsuk, Narsaq, Qaqortoq, Tasiusaq, Nanortalik, Alluitsup Paa, Ammassivik, Saarloq, Eqalugaarsuit, Arsuk aamma Qeqertarsuatsiaat.
Angalanissamut sioqqutsilluni naqitatigut, raadiukkut, sumiiffinni nivinngaavinni facebookikkullu ussassaarisoqarpoq. KNAPK-mi immikkoortortat oqaloqatiginiarlugit ONKN-ip aamma attaveqarfigai. Ingerlaarnermi innuttaasunut soqutiginnittunut apeqqutinut immersugassanik agguaasoqarpoq, ilaatigut apeqqutigineqarluni qanoq piujuartitsineq paasineqarnersoq. Apeqqutinut immersukkanik 100-nik immersorsimasunik ONKN tigusaqarpoq.
Inernerugallartut
Oqaloqatigiinneq tunngavigalugu imminullu paaseqatigiinnissaq anguniarlugu aamma sumiiffinni innuttaasut atugarisaannik, takusartagaannik ernummatigisaannillu ammasumik eqqartuisinnaajumalluni sumiiffinni inuiaqatigiinniit paasinnittaatsinik soqutiginartunik ONKN katersivoq. Uumassusillit assigiinngitsut siuariarneri aamma kinguariarneri, piaqqioriartornerminni aqqutigisaat suffisarfigineqarunartunillu paasissutissanik amerlasuut saqqummiussipput. Imaani sarfat sunniutigisaannik uumassuseqartut siaruariartornerannut paasisaminnik aamma saqqummiussipput. Sumiiffinni najugaqartut salliutippaat; appat, nattorallit, eqaluit aamma kapisillit, kiisalu Kalaallit Nunaata kujataani naasorissaanerup savaateqarnerullu sunniutai aamma aatsitassarsioratarsinnaanerup sunniutigisinnaasai pillugit eqeersimaarfiginnillutik.
Piujuartitsineq pillugu apeqqutinut assigiinngitsunik isumaqarneq qulaajarneqarpoq. Ilaasa pisuussutit kinguaassavut pillugit illersorneqarnissaat aalajangiisuusorigaat allat killilersuinernik sukumiisunik pisussaaffiliisutut qulaaniit naalakkiussutitut isigaat. Piujuartitsineq tunngavigalugu aalisarnerup ingerlanneqarnissaanut isumaqataasut akerliusuninngaanniit amerlanerujussuunerat ONKN-imit maluginiarneqarpoq. Imaani sarfat ingerlaarnerisa ileqquusoq malillugu allanngorarnerat inuussutissallu pissarsiarineqarsinnaanerannik allanngorarnerat piujuartitsineq tunngavigalugu aqutsinerminngaanniit uumassuseqassutsimut sunniuteqaratarsinnaanera arlallit isumaqarput. Sumiiffimminni piviusuusumut qitiusumik aqutsinikkut malittarisassiat aalajangersakkallu naapertuutinnginnerat tulluuttuunnginnerallu arlallit ataasiakkaanik arlalinnillu assersuusiorsinnaapput. Uanilu ilanngunneqarput Kalaallit Nunaannut sumiiffinni assigiinngitsuni uumasut piffissani assigiinngitsunik takkuttaraluartut piffissami assigiimmi piniarneqarsinnaanerat taakkartorneqarpoq. Kommunimiit imaluunniit Naalakkersuisunit qisuariarfigineqartannginneq peqataatinneqartannginnerlu puullaaqissuteqartitsisarnera arlallit oqaatigaat.
Assigiinngisitaartitsineq aqqutigalugu piujuartitsinermik ingerlatsineq
Aalisakkanik maanna aningaasarsiutaasartut saniatigut tulaassisoqarsinnaanissaanik periarfissaqarnissaa, aalisartut arlallit kissaatigaat. Tunitsiviit tuniassiorfiillu angissutsimikkut nikerarsinnaasut tulluarsarneqarsinnaasullu ujartorneqarput. Maanna ileqquusoq tassalu aalisakkanik ikittuinnarnik sumiiffinni qitiusuni annertuumik tunisassiorfiusinnaasuni tulaassisinnaanerup sumiiffinni periarfissaasunik killilersuinera misigaat. Sumiiffinni assingiinngisitaartorpassuarnik aalisagarpassuaqarnerata ingammik silaannaap allanngoriartornerata kingunerisaanik assigiinngisitaartoqarnerulernerata atorluarneqarnissaata pingaaruteqarnera aalisartut naqissuserpaat. Silaannaap allanngoriartorneranut pitsaanerusumik akiuussutissaqarnerunissaminnut aningaasarsiutigisanullu ikittunnguusunut artukiinnerunngilernissamut aqqutissaasoq isumaqarput.
Qassutit annaasat sumiiffinnilu eqqissisimatitsinerit
Qassutit annaasat katersorneqarnissaannut aalisartut soqutiginnipput taamaattoq Naalakkersuisunut qinnuteqaateqarnernut atatillugu aporfiusut piunerat oqaatigalugu. Allaffissornerup oqimaatsup kiisalu aningaasaliissutissat namminerisamik sisamararterutaannik aningaasaleeqataanissamik piumasaqaataasup qinnuteqarsinnaasut amerlasuut tunuarsimaartippaat. Qinnuteqaraluartulli arlallit tunngavilersugaanngitsumik itigartinneqartarput. Atortunik oqimaassinnaasunik nusussisinnaasunik umiarsuarnik sakkortuunik motorilinnik amigaateqarneq killilersuivoq. Ningittakkat kittorartoortut eqqarsaatigalugit aaqqiissutigisinnaasatut oqitsunnguatut taaneqarpoq ningittakkat isuini illugiisititsilluni puttaqutiliisinnaanissamik piumasaqaatitaqalernissaq. Aalisartut aamma taakkartorpaat aalisariaatsit assigiinngitsut akornanni ajornartorsiuteqalersinnaaneq, soorlu assagiarsunniarnermi pullatit kilisaatinit aserorneqartarnerat. Aalisartut oqartussanut siunnersuutigisimavaat assagiarsunniarnerup nalaani assagiarsunniarfinni pingaaruteqartuni kilisaffigineqarsinnaasunik eqqissisitsisinnaaneq, tamannali oqartussanit atuuttussanngortinneqarsimanngilaq.
Ilsimasanik amigaateqarfiit attaveqaqatigiinnginnerlu
Assersuutitut aalisakkat suffisartut pillugit ilisimatusarnerunissaq, ilisimatusartunit assersuutigalugu sarfat ingerlaarneri pillugit malitseqartitsisarneq nalunaaruteqartarnerlu aalisartut ilaasa maqaasivaat. Imartani avatangiisit pillugit pitsaanerusumik attaveqaqatigiittarnissaq ujartorneqarpoq uanilu ilanngunneqarluni avataasiutit sinerissap qanittuani aalisarnermut sunniutai aamma aalisarnermi atortut annaasat qanoq pisaqartartiginersut pillugit paasissutissanik aamma ujartuisoqarluni. Ilisimatusartunit misissuinermut atortunik ikkussuisoqarneranut atatillugu ilisimatinneqartarnissamik sumiiffinni innuttaasut aamma kissaateqarput.
Kalaallit Nunaata kujataani pingaarnerutitat marluk-pingasut
Illoqarfinni pingasuni anginerusuni, Paamiuni, Narsami Qaqortumilu ataatsimiinnernut peqataasut pingaarnerutitatik pingasut quliusuninngaanniit taasissutigivaat soorlu aamma ONKN-ip siunissami suliaqarfissaat aamma taasissutigigaat. Paasiniaalluni angalanerni tamani taasisitsinerit assigiimmik uterneqartarput taamaalilluni sumiiffiit tunngavigalugit assersuusiorsinnaaneq pilersinneqassammat. Paamiuni pingaarnerpaatut 29 procentinit taaneqarpoq ‘Piujuartitsineq tunngavigalugu aalisarneq’ Imartanik saliineq 17 procentinnattoq Siunnersuinermik ataatsimiisitsinerit 12 procentinit taaneqartut. (assiliaq 1 takuuk). Narsami ‘Piujuartitsineq tunngavigalugu aalisarneq’ 27 procentinit taaneqarluni aamma pingaarnerpaatut inissinneqarpoq, ”Sumiiffiit eqqissisimatitat”aamma”Imartanik saliinissamik ulloqartitsineq” marluullutik immikkut 20 procentinik taaneqarlutik tullinnguuttut. (assiliaq 2 takuuk). Qaqortumi allamik isumaqartoqarpoq ”Miluumasut imarmiut immamilu nipiliornerit ” 17 procentinik taaneqarluni pingaarnerpaasoq, ”Siunnersuinermik ataatsimiisitsinerit” aamma ”Aatsitassat” marluullutik immikkut 14 procentinik taaneqarlutik tullinnguullutik. (assiliaq 3 takuuk).
Paasissutissat ikittunnguuneri pissutigalugit kisitsisilerinermut atussallugit naapertuutinngillat kisiannili piffissami atorneqartumi takussutissatut taamaallaat atorsinnaallutik. Taamaakkaluartorli ONKN-ip suliaqarfiani sumiiffinni innuttaasut sunik annerpaamik soqutiginninnerannik ersersitsisuupput, piujuartitsinerlu pillugu iliuusissat sumiiffikkaartumik aaqqissorneqartariaqarnerannik pisariaqartitsinerup nalimmassarneqarnissaa naqissuserlugu. Kalaalit Nunaata kujataani paasiniaalluni angalanermi inernerit pillugit sukumiinerusumik paasissutissiisussamik Januar 2024-imi nalunaarusiami saqqummersussami apeqqutinik immersukkat misissuinerit ilanngunneqarumaarput.
Oqaloqatigiinnerit suliamullu atatillugu sumiiffinniit paasinninnerit ilanngunniarlugit nunap sinnerani paasiniaalluni angalanissat arlallit ONKN-imit pilersaarutaapput. Upernaviup Uummannallu pigisaani 2024-mi aamma 2025-imi Qeqertarsuup tunuani aamma Qeqqani angalasinnaanissaq ONKN-ip neriuutigaa. Qaanaap eqqaa aamma Kalaalit Nunaata kangia periarfissanngorpat aamma tikeraarneqarumaarput.
Tusagassiorfinniit attaveqarfiginninnissamut sukumiinerusumillu paasissutissanik noqqaanermut saaffigineqarsinnaavoq:
Jenseeraq Poulsen
Pisortaq, Oceans North Kalaallit Nunaat
+299 483467
