Tusarniaanermi oqaaseqaat, una pillugu:
Canada Gazette, immikkoortoq I, saqqummiussaq 158, normu 51: Immamik illersukkamik Sarvarjuarmik toqqaanermut nalunaarut
Oceans North Kalaallit Nunaat (ONKN) Sarvarjuaq Marine Protected Area (MPA), Canada Gazette, immikkoortoq I, saqqummiussaq 158, normu 51 Department of Fisheries and Oceans-imit (DFO) tamanut saqqummiunneqartoq pillugu siunnersuummut ulloq 21. decembari 2024-miit ulloq 20. januaari 2025-mut tusarniaanermut killilikkamut nassiunneqartumut ilassuteqarnissamut periarfissinneqarnerput qujassutigaarput.
Erseqqissaassutigerusupparput ONKN tassaammat suleqatigiiffik Kalaallit Nunaanni inissisimasoq, naalagaaffimmit ingerlanneqanngitsoq (NGO) aamma iluaqutaasumik tapersiinissamut tunngatillugu suleqatigiiffiulluni, matumunngalu tusarniaanermut akissuterput Inuit Circumpolar Council (ICC) imaluunniit Kalaallit Nunaanni naalakkersuisut peqatigalugit ataqatigiissaarneqanngimmat erseqqissarusupparput.
ONKN Issittup imartaani uumasoqatigiit ataqatigiinnerisa peqqissuunissaannut aamma imaani uumassusillit isumalluutit piujuartinneqarsinnaasumik atorneqarnissaat pillugu suliaqartuuvoq. Piujuartitsisumik sinerissami aalisarnermik aqutsineq siunissami ungasissumi avatangiisitigut, aningaasatigut aamma inuttut atasinnaanissaq aqqutigalugu najukkami inuiaqatigiit tapersersornissaat anguniagaraarput. Tunngaviusumik najoqqutassatut ilisimatusarnikkut ilisimasat aamma inuit ilisimasaat ilanngullugit tunngavilinnik ONKN-imit attassiinnarnissaq pillugu suliniuteqartoqartarpoq.
Oqaaseqaatit nalinginnaasut
ONKN-imiit Canadami naalakkersuisut, Nunavummi naalakkersuisut aamma Qikiqtani Inuit Association (QIA) Oceans Act-ip ataani Sarvarjuaq Marine Protected Area /Imartap immikkoortuinik illersuineq (MPA) pillugu siunnersuummut atatillugu aqutsinerannut suleqatigiinnerannullu nersuallaarneqarput. Iliuuseriniakkap Pikialasorsuup ilaani Canadamiittumi Sarvarjuaq-mi uumassuseqarfiusut illersornissaanut pinngortitap ataqatigiinnerata attatiinnarnissaanut alloriarneruvoq pingaarutilik.
Pikialasorsuaq tassaavoq uumasunik pilersitsivissuaq aamma Issittumi imartaq ukiukkut sikujuitsoq kulturikkut pingaarutilik, qilalukkat qernertat qaqortallu, aarrit, nannut, puisit, imaani timmissat, aalisakkat aamma tappiorannartut issittup imartaani uumasoqatigiit ataqatigiinnerannut attassisut uumasuuffiat. Avannaata Imaani Baffin Bugtimi illugiimmik inuiaqatigiinnut Inunnut kulturikkut anersaakkullu pingaaruteqarluinnarpoq. Neqissaqarniarluni piniarnermut pissarsiffiusartoq aamma Naggueqatigiinnut Inunnut ileqqunut inoqarfiusunilu kinguaariinnut pingaarutilinnik inuussuteqarfiusoq.
Fisheries and Oceans Canada (DFO) Nunavummi naalakkersuisunik (GN) aamma Qikiqtani Inuit Associationimik (QIA) Immikkoortoq Sarvarjuaq pillugu misissuiffiusimasoq pillugu suleqatigiinneranni aamma siunissami ungasissumi illersuisinnaanermut periarfissat nalilersorneranni tassunga ilanngullugu Inuit Protected and Conserved Areamik /Sumiiffik naggueqatigiit Inuit illersugaannik (IPCA) pilersitsinermi immikkoortut taakkua suli misissuiffigineqartut ONKN-imit tapersersorneqarput. ONKN-ili aamma DFO-mut suleqataanullu Inuit sumiiffinni neriuutaat paasiniaanermi Pikialasorsuup isumalioqatigiissitaatanut ilisimatitsisuusut siunnersuutaasullu eqqaasitsissutigerusuppai. Ingammillu (Kalaallit Nunaanni Canadamilu) pisut, eqqissisimatitsiniarnerlu naalagaaffiillu killiisa akornini nalimmassaqqullugit ilalerpaat. ONKN-ip kaammattuutigerusuppaa DFO-p Kalaallit Nunaanni naalakkersuisunik suleqatiginninnini patajaallisassagaa.
Pikialasorsuaq pillugu Isumalioqatigiissitaq ICC-mit pilersinneqartumit siunnersuutaasimavoq komitemik aqutsisussamik pilersitsisoqassasoq. Komitep taassuma aalajangissagaa, Pikialasorsuarmi illersueriaaseq sorleq naleqqunnerpaanersoq. Sumiiffimmi inuiaqatigiit Inuit Pikialasorsuup qanoq illersorneqarsinnaanera pillugu aalajangeeqataanissaata qulakkeerneqarnissaa siunertaavoq. Tamatuma saniatigut piniarsinnaanermut aamma neqissaqarniarnermut pisinnaatitaaffiit attatiinnarnissaat siunertaalluni, ilutigalugu nunat tamarmik akornanni Pikialasorsuarmut imartap illersorneqartup (MPA) aqunneqarneranut suleqatigiinnerup oqinnerulernissaa siunertarineqarluni. Innersuussinermik taassuminnga piviusunngortitsiniarnermi alloriarneq siulleq tassaavoq siunnerfimmik nalunaarutiginninneq, Canadami naalakkersuisut aamma Kalaallit Nunaanni naalakkersuisut 2023-imi Reykjavikimi atsiugaat.
DFO-p Sarvarjuarmut MPA-mik toqqaanermini tassunga suliaq killeqassanngitsoq ONKN-imit neriuutigineqarpoq, Canadap aamma Kalaallit Nunaata akornanni nunat marluusut isumaqatigiissutigeriigaat (siunnerfimmik nalunaarut 2023-mi Reykajavikimi atsiorneqartoq) killeqarfiit qaangerlugit suleqatigiinnissamut siuarsaasinnaasoq aamma eqqarsaatigineqassasoq. Pikialasorsuaq ataqatigiissumik uumasoqatigiit ataqatigiiffigisaattut isigineqartariaqartoq aamma tamakkiisumik isigisumik aqunneqartariaqarpoq. Imartami ukiukkut sikujuitsumi DFO-p inuiaqatigiinni Kalaallit aamma Inuit sumiiffiini ataqatigiissaarinissaq nunat inoqqaavisa pisinnaatitaaffii qulakkiissallugit pingaaruteqarput, tassunga ilanngullugu kiffaanngissuseqartumik, sioqqutsisumik aamma paasinnilluni akuersinninneq (FPIC) ataqqineqarnissaa.
Oqaaseqaatit immikkut ittut:
Tunngavigineqartunut immikkoortamut oqaaseqaatit:
Ilisimatusarnikkut aamma Inuit ilisimasaannik atuineq
Illersuinissamut iliuuserineqartut patajaatsumik ilisimatusarneq tunngavigalugu pingaarnertut aqunneqartariaqarput saniatigullu Inuit ilisimasaannik/Nunat Inoqqaavisa ilisimasaannit taperteqartumik kinguaariit aqutsinerannut aamma inuunerminni misilittagaannut tarrarsortumik.
Nassuiaatinut immikkoortamut oqaaseqaatit:
Pikialasorsuarmi kilisanneq atorlugu aalisarnermut inerteqquteqarneq
Immikkoortumi kilisaatit atorlugit aalisarnerup inerteqqutigineqarnissaa sumiiffimmi tamakkiisumi nukinginnartutut isigaarput, naqissusernissaalu ONKN-imit innersuussutigineqarpoq, periuseq “Freeze the footprint” atorneraniit.
Kilisalluni aalisariaatsit uumasoqatigiinnut ajoqusiisartut annersaat ilagimmassuk, aalisariaatsit taassuma tamakkiisumik inerteqqutaalernissaanut ONKN innersuussivoq. Naak killilersuigaluarluni kilisaatit atorneqaannarnissaat akuersaaraanni, avatangiisinut ajoqusiinerit aalisarfiusimasuni ingasatseriarsinnaanerat aarlerinarpoq. Immap uumasuisa ataqatigiinnerat illersorniarlugu siunissamilu aalisarnermi piujuartitsinissaq qulakkeerniarlugu iliuuseqartumik periuseqarnissaq pisariaqarpoq.
Inuiaqatigiinni tusarniaanermut immikkoortamut oqaaseqaatit:
Inuit aqutaannik aqutsineq ilaatinneqarli
Sarvarjuarmi MPA-mi inuiaqatigiit akuutinneqarnerat patajaatsoq ONKN-ip tapersersorlugulu qujamasuutigaat, tassunga ilanngullugu Inuit suliniaqatigiiffii QIA aamma ICC-tut ittut suleqatiginerat. Taamaattoq Pikialasorsuaq immikkoortutut ataasiusutut aamma uumasoqatigiit ataqatigiiffiattut ataasiusutut isigineqarnissaa pingaaruteqarpoq. Inuiaqatigiit Inuit 2016-imi Pikialasorsuaq Isumalioqatigiissitamit tusarniaaffigineqartut immikkoortup aqunneqarnerani aamma aalajangiinerni suli pingaarutilittut atuuffeqartariaqarput. DFO-mit Canadami inuiaqatigiit ukua ilaatinneqarnissaat innersuussutigaarput: Grise Fiord (Aujuittuq), Resolute (Qausuittuq), Arctic Bay (Ikpiarjuk), Pond Inlet (Mittimatalik) aamma Clyde River (Kangiqtugaapik). Kalaallit Nunaata avannaani inuiaqatigiit ukua aamma ilaasariaqarput: Siorapaluk, Qaanaaq, Savissivik, Kullorsuaq, Nuussuaq aamma Upernavik. Inuiaqatigiinni pisortatigoortumik sulianiaqatigiiffeqanngitsuni piniartut peqatigiiffii najukkami pingaarutilimmik ilaatigut immikkoortuusinnaapput sinniisaasut, pitsaasumik akuutitsineq najukkami qulakkeerniarlugu.
Innersuussutit:
ONKN-imit eqikkarlugit tulliuttut innersuussutigineqarnissaat siunnersuutigineqarpoq:
- Pikialasorsuaq uumasoqatigiit ataqatigiiffiattut ataasiusutut akuersaarneqarnissaa
Pikialasorsuaq ataasiusoq aamma uumasoqatigiit ataqatigiiffiattut ataqatigiittutut pineqassasoq aamma immikkoortutut ataatsimoortutut aqunneqassasoq ONKN-imit siunnersuutigineqarpoq. Immikkoortumi tassani Canadap Kalaallit Nunaatalu pinngortitap uumasoqatigiit ataasiusutut isigalugit illersornissaa pingaarnertut anguniassagaat. Artinik aamma immikkoortunik aqutsinermut nunani tamalaani malitassat massakkut Issittumi Siunnersuisooqatigiinni uumasoqatigiit ataqatigiinnerannut tunngaveqartumik periuseqarnissamut naleqqussarniarlugit ineriartortinneqaleruttorput. Pikialasorsuup uumasoqatigiit ataqatigiiffiattut ataasiusutut akuersaarneqarnissaa Canadap aamma Kalaallit Nunaata akornanni ataatsimut aqutsinissamut periutsimik atuutsilersitsinissamut periarfissiilluarpoq.
- Pikialasorsuaq pillugu Isumalioqatigiissitaamit innersuussutigineqartut tapersersornissaat
Pikialasorsuaq pillugu Isumalioqatigiissitamit nunanit tamanit sinniisoqarluni komitemik pilersitsisoqarnissaa pillugu innersuussutigineqarsimasoq ONKN-imit assut taperserneqarpoq. Pikialasorsuarmut tamarmut qanoq ittumik illersuinermik atuutsilersitsinissamut komitep innersuussisarnissaat pingaaruteqarpoq. Komitep taassuma immikkoortumi tamarmi neqissaqarniarnermut, piniarsinnaanissamut aamma kulturikkut ingerlatanut Inuit pisinnaatitaaffiinik qulakkeerinninnissamut isumannaallisaanikkut iliuusissat pisariaqartut nalilersussavaat aalajangersarlugillu.
- Pikialasorsuup immikkoortuanut tamarmut MPA-mik pilersitsineq
MPA-mik pilersitsinissamut Pikialasorsuup immikkoortortaanut tamarmut – Sarvarjuaq kisiat pinnagu atuuttumik uumasoqatigiiaat atajuarnissaat qulakkeerniarlugu, nunap immikkoortuata tamarmiusup illersorneqarnissaanut ONKN tapersersuivoq. Taamaattumik Canadap naalakkersuisui kajumissaarpavut Kalaallit Nunaata naalakkersuisui suleqatigalugit Canadami suliniummut tapertaasumik Pikialasorsuup Kalaallit Nunaanni ammalatap immikkoortuanut suliniummut ataqatigiinnissaa qulakkeerniarlugu imartamik illersuiniaqatigiiffimmik siunnersuuteqaqqullugit. Tamanna anguniarlugu Pikialasorsuarmi Isumalioqatigiissitamut Inuit aqutaannik aqutsinissamut aamma illersuinissamut innersuussutigineqartut atuutilersinnaanerannut sukumiisumik anguniakkanik piffissaliussamillu pilersitsinissamut aalajangersaanissamut, Canadami aamma Kalaallit Nunaanni naalakkersuisut ataatsimut komitemik ingerlatsilernissaat ONKN-imit kaammattuutigineqarpoq.
- Killeqarfiit qaangerlugit suleqatigiinneq
Pikialasorsuup ataatsimut komitea uumasoqatigiit ataqatigiissutut peqqissuunissaannik immikkoortumi uumasoqatigiiaanik ataqatigiinnerannik pingaartitsiitigalutik, siunnerfimmik nalunaarummut naapertuuttumik Inuit pisinnaatitaaffiinik aamma kulturikkut ingerlatanik attassiinnarnissamut pingaarnersiuisariaqarpoq, siunnerfinnut nalunaarummut illuatungeriit tamarmik atsiorsimasaannut naapertuuttumik. Tassani immikkoortumi pingaarutilimmi siunissami ungasinnerusumi piujuartitsinissaq qulakkeerniarlugu killeqarfiit akimorlugit suleqatigiinnissaq pingaaruteqarpoq.
- Nunap inoqqaavisa pisinnaatitaaffiinik aamma sumiiffiit aqqinik ataqqinninneq
Ellesmere Island (Umimmaat Nunaat) Inughuarnut Qaanaap eqqaamiuinut ileqqoq malillugu piniariartarfitoqaavoq. DFO inuiaqatigiit tassanngaanneersut suleqatigalugit qangaaniilli sumiiffiit aqqi nalunaarsortariaqarpaat, killeqarfiillu akimorlugit neqissaqarniarneq siunertaralugu piniarsinnaanermut pisinnaatitaaffiit atuutsilerniarlugit periarfissanik misissuineq pillugu suleqatiginnittariaqarpoq.
- Inuit ilisimasaannik ilaatitsineq
Illersuinissamut iliuutsit Inuit ilisimasaannik (Nunap inoqqaavisa ilisimasaattut aamma najukkami ilisimasaattullu taaneqartartut) ilaqartariaqarput, kinguaariit aqutsinerannik aamma inuunerminni misilittagaannut tarrasortumik. Ilisimatusarnerup Ilisimasat taakkua nalissaqanngitsut tapertarisariaqarpai attassinnarnissamut periusissianik tamakkiisunik aamma pitsaasunik pilersitsiniarluni.
- Pikialasorsuarmi kilisaatit atorlugit aalisarnermut inerteqquteqarneq
Kilisaatit atorlugit uumasoqatigiiaanut kingunissai aarlerinartut eqqarsaatigalugit ONKN-imit innersuussutigineqarpoq Pikialasorsuarmi MPA-ni siunnersuutigineqartuni tamani kilisaatit atorlugit aalisarnermut ersarilluinnartumik inerteqquteqarneq akuersissutigineqassasoq. Uumasoqatigiiaat ataqatigiinnerat illersorniarlugu inerteqquteqalivinneq pingaaruteqarpoq.
Naggataatigut oqaatigiumasat
Sarvarjuaq MPA siunnersuutigineqartoq illersuinissamut iliuuserineqartut Inuit ilisimasaannik, pisinnaatitaaffiinik aamma aqutsinerannik ataqqinnittumut periutsitut pingaarutilittut atuuppoq. ONKN-imit iliuutsimut tassunga tapersersuisoqarpoq aamma Canadami naalakkersuisunut Pikialasorsuup immikkoortua tamaat illersorneqarnissaa pillugu Kalaallit Nunaanni naalakkersuisunik suleqateqarnissaanut kaammattuisoqarpoq. Taamaaliornikkut Kalaallit Nunaata aamma Canadap Issittumi pinngortitap illersorneqarnerata iluani aqutsisuunertik nunarsuup sinneranut takutissavaat aamma uumasoqatigiit assigiinngisitaarnerat, uumasoqatigiit ataqatigiinnerannut tunngavilimmik periuseqarneq aamma siunissami kinguaariinnut kulturikkut kingornussassat qulakkeerneqassallutik.
Ataatsimut imartatsinni uumasoqatigiit ataqatigiinnerisa piujuartinneqarsinnaasumik aqunneqarnerisa siuarsarnissaa pillugu suleqatigiiginnarnissarput qilanaarutigaarput.
Inussiarnersumik,
Jenseeraq Poulsen
Pisortaq, ONKN
E-maili: jenseeraq@oceansnorth.gl
